پایگاه مقاومت شهید فرهمند بَیرم لارستان

فرهنگ و آداب و رسوم شهر بيرم

  در ابتدا به معرفي مختصري از شهر بيرم خواهيم پرداخت تا خوانندگان محترم آشنايي بيشتري با اين شهر تاريخي پيدا كنند.

بيرم از بخش هاي لارستان است كه در مغرب آن قرار دارد.

شهربيرم مركز بخش بيرم در 25و27 عرض شمالي و 35و 53 طول شرقي در دشتي وسيع قرار دارد كه از دو سمت با رشته كوه محصور شده است. بيرم از شمال به فداغ و از جنوب به اشكنان و از شرق به ديده بان و عماد ده و از غرب به لامرد و علامرودشت محدود است.

بيرم با وسعت 1150 كيلومتر مربع از لحاظ وسعت ششمين بخش لارستان است و حدود 34/2 درصد از مساحت اين شهرستان را شامل مي شود كه ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 411 است.

محدوده ي جغرافيايي شهر بيرم در ادوار مختلف، دستخوش تغييرات گرديده است. حب و بغض ها وعملكرد مردان سياسي در تعيين محدوده ي سياسي شهرها در اين بخش از كشور سبب نوعي تقسيم بندي سياسي گرديده كه نارضايتي ها را افزايش داده و ركود بيرم كهن را همراه داشته است

        بررسي و مطالعه و تفحص در محدوده ي سياسي شهر بيرم نشان مي دهد كه اين شهر در دوره هاي مختلف هر چند به لحاظ سياسي از دهستان به بخش ارتقاء يافته است اما از محدوده ي جغرافيايي آن بر خلاف همه ي انتظارات كاسته شده است . در ادامه، روند افول قدرت سياسي و تحليل محدوده ي بخش بيرم در سه مرحله ترسيم مي شود:

مرحله اول :

       سال هاي قبل از پيروزي انقلاب اسلامي تا سال 1369 هجري شمسي را در بر مي گيرد. در اين مرحله بيرم يكي از دهستان هاي شهرستان لار است كه بيش از 47 آبادي جزو اين دهستان به شمار مي رفت و از آبكنه در شرق تا شاه بران (شاه بهرام)در غرب را در بر مي گرفت. اين روستاها عبارت بودند از:

آبكنه ، بالاده ، محمدقاسمي ، كمال آياد ، علي آباد ، حسين آباد ، نجف آباد ، حاجي آباد ، كريشكي ، هادي آباد ، پهرست شرقي ، پهرست غربي ، جوزقدان ، لاورستان ، چاه چاهورز ، چاهورز ، دهبان ، دهنو . شيخ عامر ، نعمه ، دهنو فاضلي ، فاضلي ، حاجي آباد ، ده كهنه ، احشام ، مهرآباد ، شيرينو ، كتك ، چهارطاق ، قلعه سهراب ، خيرگو . نور الديني ، شرفا . ملايي ، تمرو ، شاوران ، علي آباد ، طلبه ، حسين آباد .‌خليلي ، پشت پري ، بشير آباد ، مراوا ، دولت آباد ، محمدعباسي ، پير ابول به ، محمد طاهري .

مرحله دوم :

       در اين مرحله از حيات سياسي شهر بيرم كه از سال 1370 تا سال 1384 هجري شمسي را در بر مي گيرد ، بيرم يكي از بخش هاي ششگانه ي لارستان است. هرچند در اين مرحله بيرم به بخش تبديل گرديد اما قسمت هايي از آن علي رغم پيوندهاي فرهنگي و جغرافيايي طبيعي و انساني به شهرستان لامرد الحاق گرديد. با وجود ارتقاء بيرم به بخش حدود نه روستا از آن جدا گرديد. و روستاهاي آن از 48 روستا به 39 روستا كاهش پيدا كرد.

مرحله سوم :

         در مرحله ي سوم هر چند مردان سياسي و فرهنگي اين بخش در تلاش بودند تا بيرم كهن را زنده كنند و محدوده ي جغرافيايي آن را به گذشته هاي دور پيوند زنند و جايگاه سياسي آن را احياء نمايند اما در حركتي به دور از انتظار، دهستان عمادده با دريافت عنوان بخش از بيرم جدا گرديد. در اين مرحله كه از سال 1384 تا كنون را در برمي گيرد بيرم هم چنان يكي از بخش هاي هفتگانه ي لارستان است كه تنها 20 روستا را پوشش مي دهد.

ناهمواري ها

         چين خوردگي هاي منطقه ي بيرم بخشي از سلسله كوه هاي زاگرس است. اين چين خوردگي ها در نتيجه ي حركات كوه زايي در اواخر دوره ي ترشياري شكل گرفته و در دوره ي كواترنري تحت تأثير عوامل فرسايش به صورت كنوني درآمده اند. چين خوردگي هاي اين منطقه بيشتر منظم و موازي و با فاصله از يكديگر قرار گرفته اند. هرچه از شمال به جنوب برويم از ارتفاع چين ها كاسته مي شود، به گونه اي كه اين چين ها در بيرم بازتر و ملايم تر شده و ناوديس ها اغلب به صورت دشت هاي هموار درآمده اند كه از مراكز اسكان جمعيت به شمار مي روند. بلندترين رشته كوه منطقه ي بيرم رشته كوه گاو بست با ارتفاع 2165 متر است كه در شرق و جنوب شرقي آن قرار دارد.

ديگر رشته كوه هاي اين بخش عبارتند از : تهر ، بسرو ، سياه كوه ، بستكوه ، مدون ، كوه بل ، كوه بالا

اقليم

    بيرم جزو نواحي گرم و خشك استان فارس است . وزش باد و گرد و خاك ، تعرق زياد و بارش نا منظم از ويژگي هاي آب و هوايي آن به شمار مي رود. ميزان متوسط بارش در آن بين 180 تا 210 ميليمتر در نوسان مي باشد. بررسي نمودارهاي بارش ماهانه در طي 10 سال نشان مي دهد بيشترين ميزان بارش در ماه هاي دي و بهمن و كمترين ميزان بارش در ماه هاي خرداد و تير باريده است. اين منطقه ، تابستاني گرم و زمستاني معتدل دارد. بارندگي در آن بيشتر در فصل زمستان تحت تأثير بادهاي باران آور اقيانوس هند قرار مي گيرد كه بارش در آن با رعد و برق و سيل همراه است.

شبكه ي آب ها

       با توجه به اينكه بيرم در نواحي خشك و كم باران كشور قرار دارد شبكه ي آب هاي آن كم و اتفاقي است. كانون هاي آبي موجود در آن از ويژگي هاي كانون فصلي و اتفاقي برخوردار است به گونه اي كه رود دائمي در آن وجود ندارد . بارش از نظم مناسبي برخوردار نيست و ميزان تبخير در آن بالاست. از اين گذشته به سبب پراكندگي گنبدهاي نمكي و لايه هاي نمك دار در قسمت هاي شمالي و غربي آن، تا حد زيادي بر ميزان شوري آب افزوده است. در گذشته از منابع زير زميني به صورت چاه، چشمه و قنات استفاده مي شد. نياكان ما در حفظ و نگهداري آب هاي سطحي نيز سيلاب ها و ساير جريان هاي موقت كوشش فراواني به خرج داده اند و از روش هاي ساخت سد، بركه و پخش سيلاب (جدول) بهره گرفته اند.

از ديگر شاهكارهاي گذشتگان ما در اين منطقه احداث قنات است، به گونه اي كه بزرگترين منبع تأمين آب منطقه محسوب مي شده است. آبياران كهن با حفر هفت رشته قنات، آب مورد نياز خود را تأمين مي كردند. برخي از قنوات منطقه ي بيرم به شرح زير است :

قنات هورمكو : اين قنات با سيزده حلقه چاه و دو كيلومتر طول در شرق روستاي آبكنه قرار دارد كه از آب شيرين آن در بخش كشاورزي استفاده مي شود.

قنات فارياب : اين قنات در شمال بيرم قرار دارد. با توجه به دقت و ظرافتي كه در ساخت اين قنات به كار رفته است مي توان آن را به عنوان يك شاهكار سازه اي در امر آب نام برد كه به دست تواناي مقني در اين ناحيه احداث شده است. در گذشته آسيابي به وسيله ي آب اين قنات به حركت در مي آمد .

قنات نونه دور : قنات نونه دور در شمال شرق بيرم قرار دارد، آب آن نسبتا شور و براي آبياري نخلستان هاي شمالي و پارك شهر استفاده مي شود.

چشمه مدون : اين چشمه در شمال شرق بيرم واقع شده است. كاهش ريزش جوي در چند سال اخير سبب خشك شدن اين چشمه گرديده است.

چشمه مير ابول به : از ديگر چشمه هاي شمالي ا منطقه ي بيرم، چشمه ي ميرابول به است كه در نزديكي آرامگاه اين مجاهد و فرمانده ي بزرگ اسلام كه در نبرد با زرتشتيان منطقه به شهادت رسيده است، قرار دارد .

چشمه ي كپير : اين چشمه در سمت شرق بيرم در كنار قلعه ي كپير از قلاع اين منطقه قرار دارد و آب مصرفي ساكنان اين قلعه را تأمين و مزارع كشاورزي آن ها را كه در پائين آن قلعه قرار داشت آبياري مي كرده است.

چشمه ي بستكوه : چشمه ي بستكوه در جنوب بيرم و در دامنه ي كوهي به همين نام قرار دارد. آب اين چشمه نسبتا شيرين است، در گذشته ملا شرفا با احداث جدولي از سنگ و ساروج ‌، آب اين چشمه را به درون شهر انتقال داد كه به مصارف گوناگون مي رسيد.

سد هورمكو : سد هورمكو  در جنوب روستاي آبكنه و با مصالح سنگ و ساروج ساخته شده است. اين سد قنات هاي هورمكو را از تخريب و رسوب گذاري سيلاب هاي اتفاقي محاظت مي كرده و سبب افزايش آب سفره هاي زير زميني در اين قسمت مي شده است .

سد گلي گمپو : اين سد در شمال بيرم در كوه بل قرار دارد كه با دوازده متر ارتفاع و با سنگ و ساروج به گونه اي استادانه و با مهارتي خاص بنا شده است . در هر چهار متر از ارتفاع سد دريچه اي براي خروج آب قرار دارد. در زمان كم آبي اين دريچه ها با سنگ هايي كه دقيقا به همن اندازه تراشيده شده بودند مسدود مي گرديد و جهت جلوگيري از نشت آب با ملات  چسبنده آن را مي پوشانيدند.

سد بستكويه : اين سد در سال 1382 شمسي در قسمت آبخيز بستكويه به طول 60 متر و با عرض سر ريز 32 متر ساخته شده است. حجم آبگيري اين سد در هر سيلاب 800 هزار متر مكعب و حجم آبگيري ساليانه ي آن چهار ميليون متر مكعب است.

پوشش گياهي

          طبق بررسي هاي زمين شناسي، خاك اين اين بخش از نوع لوم رسي، لوم شني و سبلتي لوم است. اين در حالي است كه در قسمت هاي شمالي آن لايه هاي نمكي و آهكي مانع رويش گياهان شده است، به گونه اي كه پوشش گياهي آن حالت بوته اي به خود گرفته و روي خاك را گياهان كوتاه قد و درختچه هاي خادار كه با فاصله از يكديگر روييده اند،پوشانده است.

    در اين بخش مانند ساير نقاط ايران پوشش گياهي متنوعي را مي توان ديد، اما پوشش گياهي آن بيشتر از نوع گياهان خشكي پسند و مقاوم در برابر خشكي با برگ هاي سوزني شكل مي باشد. با طولاني شدن فصل خشك، درختاني مي توانند به زندگي ادامه دهند كه استعداد ذخيره كردن مقداري آب را در خود داشته باشند. اين درختان اغلب به كمك برگ هاي ريز و بعضي ديگر به كمك برگ هاي روغني و براق از تبخير آب موجود در خود جلوگيري مي كنند. به علاوه ريشه هاي بلندي دارند كه به وسيله ي آن ها مي توانند آب مورد نياز خود را از قسمت هاي عميق خاك به دست آورند و به حيات خود ادامه دهند.

         مساحت مراتع و جنگل هاي اين منطقه حدود سه هزار كيلومتر مربع است و در گروه مراتع فقير با پوشش گياهي درجه ي 4 و 5 قرار مي گيرد. تيپ غالب گياهي سطح مراتع، گياه علفي بهمن و بعد از آن گون كوهي، خارشتر و ... است. درختان آن كنار( سدر ) ، گز ، بنه ، بادام كوهي ، و درخت خرما است .

از گياهان دارويي اين منطقه مي توان آويشن ، خااكشير ، و آنغوزه را نام برد.

گونه هاي جانوري

      گونه هاي جانوري منطقه ي بيرم به دو بخش شكار شدني و درنده تقسيم مي شوند . جانوران شكار شدني آن عبارتند از بز و قوچ كوهي، آهو و كل واز جانوران درنده ي آن مي توان از كفتار ، گرگ ، پلنگ و روباه نام برد. آن ها بيشتر در قسمت هاي فارياب ، بستكويه ، كپير و در دامنه هاي كوه گاو بست زندگي مي كنند كه در بيشتر ايام سال آب در اين قسمت ها يافت مي شود.

       نسل جانوراني مثل آهو ، گوزن ، قوچ كوهي و پلنگ به سبب شكار منقرض شده است . علاوه بر جانوران ذكر شده در اين منطقه پرندگاني هم چون كبك ، تيهو ، بلبل ، قمري ، كلاغ ، عقاب ، شاهين ، شانه به سر ، بلدرچين و ... زندگي مي كنند. منطقه ي زيستي آن ها نخلستان هاي بزرگ خواجه علي ، فارياب ، بستكويه ، چشمه هاي مير ابول به و قسمت هاي آبخيز بالاده است.

اين منطقه در برخي از ايام سال پذيراي پرندگان مهاجري از قبيل لك لك ، پرستو و .... است كه پس از سپري كردن يك دوره ي سه ماهه در اواخر فروردين ماه ، بيرم را ترك كرده و به محل زيست نخستين خود باز مي گردند.

برگرفته شده از کتاب بیرم در گستره ی تاریخ - مولف حسین خادم- اضغرکریمی